Een vaak gehoorde klacht over De Kerk: dat zij in maatschappelijke kwesties er het zwijgen toe doet. Even afgezien van de vraag wie of wat De Kerk is – klopt dat wel? Doet de kerk er het zwijgen toe?
Reinder de Jager
Klonk niet, tot pakweg vijftig jaar geleden, het bezwaar dat de kerk zich overal tegenaan bemoeide? Dat zij zich bemoeide met ons persoonlijk leven, met onze politieke keuzes, met waar wij onze spullen kochten – als er de keus was, dan moest je kopen bij de gereformeerde, duurdere slager en niet bij de katholieke, laat staan de hervormde.
In de jaren zeventig waren er mensen die braken met de kerk omdat die in hun ogen heulde met het Interkerkelijk Vredesberaad. “Hebben we daarvoor gevochten in de oorlog?” Kerk en politiek: een heikel duo. Maar moet de kerk dan kleurloos blijven?
Kleurloos zijn bepaald niet de verklaring van de Raad van Kerken: ‘De weg van discipelschap: De omgang van de kerken met radicaalrechts gedachtegoed’ en de recente encycliek van paus Leo XIV. Die heeft een vervolg geschreven op wat Leo XIII geschreven heeft in zijn encycliek ‘Rerum novarum’ over sociale rechtvaardigheid. De nieuwe encycliek ‘Magnifica humanitas’ gaat over de bescherming van de mens in het tijdperk van kunstmatige intelligentie. Een noemer van beide statements: de menselijke waardigheid. Kijk, de kerk zwijgt niet.
Het mag een godswonder heten dat uit de Raad van Kerken een eensluidende uitspraak voortkomt. Zoveel verschillende denominaties – en toch één verklaring. De nadruk ligt op de dialoog. Het probleem: “Als kerken niet spreken en niet ook onderscheidend spreken, dekken kerken onrecht toe en misverstaan ze hun roeping. De Europese en met name de Duitse geschiedenis van de twintigste eeuw laat zien dat kerken die te lang zwijgen in politieke crises mensen buiten en binnen de kerken in de steek laten en ook hun geloofwaardigheid verliezen.” Maar we willen mensen die anders denken niet verliezen. Daarom zegt dit rapport dat we niet mensen en partijen veroordelen, maar enkel spreken vanuit het evangelie.
En dan die encycliek. Wij zijn dan misschien niet van de paus, maar deze man zegt behartigenswaardige woorden over moderne ontwikkelingen. Hoe Artificiële Intelligentie (AI) ons in de fuik van onze eigen bubbel drijft. Hoe AI-gedreven algoritmes ons in een hoek drijven, onze meningen vormen. Een klein onderdeel uit deze encycliek: Denken “dat de problemen te groot zijn en wij te klein, en dat onze keuzes daarom geen verschil kunnen maken” noemt paus Leo “een subtiele verleiding” en “een beleefde vorm van berusting, vaak vermomd als realisme”.
God geve me minder realisme – meer evangelie… Een kerk die zwijgt? Het evangelie spreekt, spreekt voor zich.
Dit artikel verscheen eerder in Kerk in Stad 12 – 2026, www.kerkinstad.nl