Tijdens de inauguratie van de Amerikaanse president Donald Trump riep bisschop Mariann Budde hem op tot barmhartigheid. Haar optreden leidde tot veel reacties: velen prezen haar om haar moed, anderen verweten haar politieke inmenging. Ze is niet de enige. De afgelopen maanden lijken kerkelijke stemmen zich vaker en nadrukkelijker publiek uit te spreken.
Ds. Tirtsa Liefting-van den Toren – Nieuwe Kerk, Groningen
Paus Leo XIV, eerder weleens ‘de stille paus’ genoemd, spreekt zich steeds feller uit tegen de huidige oorlogen. Dichter bij huis uitten bisschop Gerard de Korte en scriba Kees van Ekris hun zorgen over de verharding van het asielbeleid en riepen zij senatoren op om de strafbaarstelling niet te steunen.
Deze voorbeelden roepen een diepere vraag op: wat betekent het om als kerk en als gelovige profetisch te spreken? Hoe ziet dat eruit? Wat is daarvoor nodig?
Die vraag is niet nieuw. In de profetische geschriften van het Oude Testament komt zij al nadrukkelijk naar voren, zo ook bij de profeet Micha. In Micha 3:7-12 ontmaskert hij valse profeten: ze beroepen zich op God, maar houden in werkelijkheid een systeem van onrecht in stand. Hun woorden dienen niet God, maar hun eigen belang. Micha contrasteert dit met zichzelf: “Ik daarentegen ben vervuld van kracht, ik heb de geest van de HEER, ik ben rechtvaardig en ik heb de moed om aan Jakob zijn wandaden bekend te maken, en aan Israël zijn zonde.” In deze woorden ontdekken we kenmerken van een ware profetische stem: kracht om vol te houden, de aanwezigheid van Gods Geest, passie voor rechtvaardigheid en de moed om de waarheid te spreken.
Een diepe passie voor rechtvaardigheid
Micha’s aanklacht is concreet. Hij spreekt zich uit tegen leiders die rechtspreken voor geschenken, priesters die onderwijzen tegen betaling en profeten die spreken voor geld. Religie is verstrengeld geraakt met economische en politieke belangen. Het recht wordt “krom gemaakt”. Menselijkheid komt in het gedrang en Gods bedoelingen worden vergeten.
Profetische stemmen brengen die bedoelingen opnieuw aan het licht. Zij verwoorden Gods verlangen naar recht, vrede en barmhartigheid. Dat maakt hun spreken anders dan een politiek standpunt. Wanneer kerkleiders zich uitspreken over oorlog, armoede of uitsluiting, doen zij dat niet om invloed te winnen, maar als getuigen van een grotere werkelijkheid. Ze getuigen van een visioen van recht en vrede, dat onvermijdelijk botst met situaties waarin macht en eigenbelang domineren. Illustratief is de reactie van paus Leo XIV op Trumps kritiek: “Ik heb in feite gezegd dat de boodschap van de kerk, van mij en van het evangelie is: ‘gezegend zijn de vredestichters’. Ik zie mijn rol niet als politiek of als die van een politicus, ik wil geen debat met hem aangaan. En ik zal me blijven uitspreken tegen oorlog en zal vrede prediken.”
Dit profetische spreken is niet voorbehouden aan kerkelijk leiders. Iedere gelovige kan eraan deelnemen. Gods verlangen naar vrede en recht mag gestalte krijgen in ons dagelijks leven: in hoe we spreken, consumeren, stemmen, zorgen en samenleven. Tegelijk vraagt dat soms om moed.
De moed om de waarheid te spreken
Profetisch spreken betekent niet alleen het benoemen van wat goed is, maar ook het aanklagen van onrecht, onbarmhartigheid en haat. Zelfs als dat weerstand of kritiek oproept. De vraag ‘kan ik dat wel?’ is dan begrijpelijk. Maar volgens Mariann Budde is moed geen aangeboren talent, maar een bewuste keuze die je steeds opnieuw maakt. Het is als een spier die je traint door dagelijkse oefening. Profetische moed begint daarom niet bij grote publieke statements, maar in het alledaagse: iemand aanspreken op kwetsende woorden, stilzwijgen doorbreken, trouw blijven aan wat goed is, ook als dat iets kost. Juist in die kleine momenten wordt de basis gelegd voor een profetische levenshouding.
De kracht om vol te houden
Profetisch spreken is zelden een eenmalige daad. Het vraagt om volharding en een lange adem. Het gaat niet om gelijk krijgen, maar om trouw blijven. Soms lijkt het effect van woorden en daden beperkt, of stuit je op weerstand. Toch kan juist volharding op de lange termijn verschil maken. We zien dat bijvoorbeeld bij vroege klimaatactivisten. Hun boodschap werd aanvankelijk vaak afgedaan als overdreven of radicaal, maar door hun aanhoudende inzet groeide het bewustzijn en veranderde het gesprek.
“Profetisch spreken is zelden een eenmalige daad”
Profetisch spreken vraagt dus om uithoudingsvermogen, maar ook om realisme: we hoeven niet alles zelf te dragen. We mogen aansluiten bij waar onze passie ligt en onze kracht. Waar worden wij geroepen?
De aanwezigheid van Gods Geest
Uiteindelijk is profetisch spreken meer dan menselijk activisme. Het ontstaat in de omgang met God en in het ruimte geven aan zijn Geest. Die Geest opent onze ogen voor onrecht, wekt heilige onrust, en voedt hoop. Vanuit die hoop ontvangen we ook de moed en kracht om te handelen. Niet voor niets wordt gezegd: “Hoop heeft twee prachtige dochters: woede en moed. Woede over de dingen zoals ze zijn en moed om te geloven dat ze niet zullen blijven zoals ze zijn.” Profetisch spreken is een antwoord op Gods werk in ons. In de kleine, dagelijkse, moedige en trouwe keuzes, wordt het werk van de Geest zichtbaar.
Dit artikel verscheen eerder in Kerk in Stad 8 – 2026, www.kerkinstad.nl